Nobel në Mjekësi për zbulimet mbi kanalet jonike dhe optogjenetikën
Bardhyl Bajrami /RTK
Çmimi Nobel në Fiziologji ose Mjekësi për vitin 2026 u është dhënë tre shkencëtarëve për zbulimet mbi kanalet jonike të kontrolluara nga drita dhe optogjenetikën. Kjo metodë ka ndryshuar mënyrën se si shkencëtarët studiojnë funksionimin e trurit dhe lidhjen e tij me kujtesën, ndjenjat dhe sjelljen.
Peter Hegemann dhe Georg Nagel zbuluan proteinën kanalrodopsinë te një algë njëqelizore. Proteina hapet kur ndriçohet me dritë blu, duke lejuar kalimin e joneve dhe krijimin e një impulsi elektrik.
Më pas, Karl Deisseroth e përdori këtë proteinë për të krijuar një “çelës” të kontrolluar nga drita për qelizat nervore. Në vitin 2005, Deisseroth tregoi se qelizat nervore mund të aktivizohen me dritë, ndërsa dy vjet më vonë e aplikoi metodën në trurin e minjve të gjallë.
Kjo teknikë, e njohur si optogjenetikë, u mundëson shkencëtarëve të kontrollojnë dhe studiojnë qarqet nervore me saktësi të madhe.
Optogjenetika ka ndihmuar në identifikimin e qarqeve të trurit që lidhen me kujtesën, ndjenjat dhe sjelljen, duke hapur mundësi të reja për studimin dhe trajtimin e sëmundjeve neurologjike dhe psikiatrike.
Studiuesit po e përdorin gjithashtu këtë metodë në përpjekje për të rikthyer shikimin te personat me dëmtime të shikimit.
Tre laureatët janë shkencëtarë të fushave të ndryshme të neuroshkencës. Karl Deisseroth është profesor i bioinxhinierisë dhe psikiatrisë në Universitetin Stanford dhe pjesë e Institutit Mjekësor Howard Hughes në SHBA.
Peter Hegemann është profesor i neuroshkencës në Universitetin Humboldt të Berlinit, ndërsa Georg Nagel është profesor i fiziologjisë molekulare të bimëve në Universitetin e Würzburgut në Gjermani.
Zbulimet e vlerësuara me Nobel u realizuan gjatë punës së tyre kërkimore në institucione shkencore në Gjermani dhe SHBA.























