Lufta e Ftohtë: Origjina, luftëtarët dhe udhëheqësit
BKT
   Bota

Lufta e Ftohtë: Origjina, luftëtarët dhe udhëheqësit

Lufta e Ftohtë ishte një konflikt ideologjik midis Shteteve të Bashkuara kapitaliste dhe Bashkimit Sovjetik komunist, dhe aleatëve të tyre përkatës.

 Pavarësisht se u quajt luftë, nuk ishte një konfrontim i drejtpërdrejtë ushtarak midis dy palëve. Merriam Webster e përkufizon  luftën e  ftohtë si një “konflikt mbi dallimet ideologjike dhe zakonisht pa ndërprerje të marrëdhënieve diplomatike”.

Tensionet dhe armiqësitë midis dy superfuqive u luhatën përgjatë shekullit të 20-të, duke u bërë më të forta në fund të Luftës së Dytë Botërore, përpara se konflikti të përshkallëzohej në fillim të viteve 1990. Lufta e Ftohtë nuk ishte një luftë në kuptimin tradicional, megjithëse pati shpërthime të konflikteve të armatosura si në Vietnam dhe Kore. Sipas Odd Arne Westad, profesor i historisë në Universitetin Yale, nxitësi i Luftës së Ftohtë është i vështirë për t’u identifikuar, sepse konflikti doli gradualisht nga dallimet ideologjike.

“Për mua Lufta e Ftohtë është kryesisht një konflikt rreth mënyrës se si  organizohet më mirë shoqëria midis ideve kapitaliste liberale dhe ideve socialiste që dolën nga periudha e industrializimit në fund të shekullit të 19-të,” tha Westad për revistën All About History . “Diku gjatë Luftës së Dytë Botërore, ky konflikt ideologjik u shndërrua në një konflikt të përqendruar në dy superfuqi, Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimin Sovjetik, raporton abcnews.al

Lufta koreane

Pika e parë e nxehtë e Luftës së Ftohtë, kur të dy palët hynë në konflikt ushtarak  edhe pse indirekt  ishte Lufta Koreane, e cila u zhvillua midis viteve 1950 dhe 1953. Në fund të Luftës së Dytë Botërore, Koreja, një ish territor i Japonisë, ishte e ndarë përgjatë paraleles së saj të 38-të dhe u krijua një kufi i brendshëm midis Koresë së Veriut komuniste të mbështetur nga Bashkimi Sovjetik dhe Koresë së Jugut me prirje perëndimore.

Më 25 qershor 1950, Koreja e Veriut, me mbështetjen e BRSS (përfshirë operacionet e fshehta dhe sigurimin e avionëve dhe mbështetjes mjekësore), pushtoi Korenë e Jugut. SHBA, Britania e Madhe, Australia, Kanadaja, India, Zelanda e Re dhe Afrika e Jugut  dërguan trupa ushtarakë për të kundërshtuar Korenë e Veriut. Në vitin 1951, Kina, një komb tjetër komunist, dërgoi trupa në mbështetje të Koresë së Veriut dhe të dy palët arritën në një ngërç. Në vitin 1953 u ra dakord për një armëpushim që vendosi një kufi të ri afër paraleles së 38-të, raporton abcnews.al

Berlini dhe Lufta e Ftohtë

Pas humbjes së nazistëve- fundi i Luftës së Dytë Botërore në Europë, Gjermania dhe Austria u ndanë në katër zona të veçanta të qeverisura nga Franca, MB, SHBA dhe Bashkimi Sovjetik. Berlini u nda në katër zona pushtimi, pavarësisht se qyteti ishte brenda Zonës Sovjetike të vendit. Në qershor 1948, kriza e parë e madhe ndërkombëtare e Luftës së Ftohtë ndodhi kur Bashkimi Sovjetik bllokoi Berlinin Perëndimor nga pjesa tjetër e vendit pas reformave të diskutueshme të monedhës.

Me mbarimin e furnizimeve ushqimore në Berlinin Perëndimor, u organizua një transport masiv ajror nga SHBA dhe aleatët e saj, i cili vazhdoi deri në maj 1949 kur u hoq bllokada. Në total, SHBA dhe aleatët e saj dërguan rreth 2.3 milion ton mallra.

Sipas NATO-s , ndërmjet viteve 1949 dhe 1961, 3 milionë qytetarë të Republikës Demokratike Gjermane (RDGJ) në zonën e operuar nga sovjetikët u larguan në Republikën Federale të Gjermanisë (FRG), e cila u formua në vitin 1949 kur zonat amerikane, britanike dhe franceze u bashkuan. Humbja e kaq shumë punëtorëve shkaktoi probleme të mëdha ekonomike për Berlinin Lindor, kështu që si përgjigje ndaj këtij eksodi, sovjetikët ndërtuan Murin e Berlinit në orët e para të 13 gushtit 1961, i cili ndau fizikisht qytetin dhe ndaloi qytetarët e Lindjes të lëviznin lirisht.

“Ky është një qytet që duhet të ndahet dhe të bashkohet përsëri,” shkroi gazetari Mildred Raynolds Trivers në The Virginia Quarterly Review në 1962.

Kriza kubane e raketave

Në vitin 1959, Fidel Castro mori kontrollin e Kubës pas një revolucioni të gjatë kundër qeverisë kapitaliste të ishullit dhe lidhi marrëdhënie me Bashkimin Sovjetik. Kjo intensifikoi tensionet midis Kubës dhe SHBA-së dhe SHBA-ja u përgjigj duke u përfshirë në pushtimin e dështuar të Gjirit të Derrave – një përpjekje e kubanëve të mërguar të mbështetur nga shërbimet e inteligjencës amerikane për të zbarkuar në Kubë dhe për të rrëzuar qeverinë e Kastros, raporton abcnews.al

Sipas John T. Cortell në Departamentin e Mbrojtjes së SHBA-së , avionët spiun të SHBA-së zbuluan fillimisht bazat e raketave bërthamore sovjetike në Kubë më 29 gusht 1962 dhe më pas zbuluan raketa balistike në tetor. Këto pasuan një numër raportesh të inteligjencës të mbledhura gjatë viteve të mëparshme, të cilat siguruan prova të mëtejshme të raketave në ishull. Raketat u zbuluan se mund të arrinin në brigjet e SHBA-së.

Presidenti i SHBA John F. Kennedy urdhëroi një bllokadë detare të Kubës dhe më 22 tetor ai e informoi kombin mbi situatën.

“As Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe as komuniteti botëror i kombeve nuk mund të tolerojnë mashtrime të qëllimshme dhe kërcënime ofenduese nga ana e ndonjë kombi, të madh apo të vogël.  Armët bërthamore janë aq shkatërruese dhe raketat balistike janë aq të shpejta, sa që çdo mundësi e shtuar në thelb e përdorimit të tyre ose çdo ndryshim i papritur në dislokimin e tyre mund të konsiderohet si një kërcënim përfundimtar për paqen,” tha Kennedy në fjalimin e tij drejtuar kombit. Bllokada detare u mbështet nga një kërcënim për hakmarrje ushtarake dhe Kennedy u mbështet nga një sërë kombesh.

Pas një bllokimi të tensionuar prej pesë ditësh, Bashkimi Sovjetik ra dakord të largonte raketat e tij nga Kuba. Megjithatë, në një marrëveshje që mbeti e fshehtë, SHBA-ja pranoi në mënyrë të ngjashme të heqë të gjitha armët bërthamore nga bazat e saj në Turqi. Disa vite pas krizës u vu re një situatë me e qetë, të paktën drejtpërdrejt, midis BRSS dhe SHBA, duke çuar në Traktatin e Kufizuar të Ndalimit të Testeve, i cili ndaloi testimin e Armëve Bërthamore.

Lufta e ftohtë globale

Lufta e Ftohtë nuk ishte vetëm një konflikt mes dy superfuqive; në vend të kësaj, dy superfuqitë kishin secila një sferë ndikimi që tërhoqi shumë vende në konflikt dhe efekti i luftës arriti pothuajse në çdo cep të globit.

“Disa nga efektet më të rëndësishme të Luftës së Ftohtë ishin jashtë Europës dhe dy superfuqive, në Afrikë, në Azi dhe në Amerikën Latine,” tha Westad për All About History. ” Lufta e Ftohtë kishte një lloj efekti kudo. Ajo ndikoi në shumicën e gjërave, dhe kryesisht për keq, veçanërisht gjatë fazës së fundit të shekullit të 20-të,” tha ai.

Një nga aspektet kryesore të Luftës së Ftohtë globale ishin ndërhyrjet në vende të tjera të ndërmarra nga Shtetet e Bashkuara, BRSS dhe fuqi të tjera. Por kur flasim për ndërhyrje, nuk po flasim thjesht për ndërhyrje ushtarake. Ndoshta më e dukshme nga këndvështrimi i sotëm, pasi efektet e mëvonshme nuk janë zhdukur plotësisht, është operacioni i kombinuar britanik dhe amerikan në Iran në fillim të viteve 1950, synimi, i të cilit  ishte rrëzimi i qeverisë atje dhe zëvendësimi i saj me një qeveri të udhëhequr nga Sha-i i atëhershëm, shumë më tepër sipas dëshirës perëndimore.