Kosova duhet të gjejë një shtet mik për të ngritur padi kundër Serbisë
BKT
Lajme

Kosova duhet të gjejë një shtet mik për të ngritur padi kundër Serbisë

Njësia paramilitare serbe ‘Skorpion’ është lidhja midis krimeve të gjenocidit të planifikuar dhe kryer nga të njëjtat organe dhe individë në Kroaci, Bosnjë dhe Hercegovinë dhe Kosovë.

Nevenka Tromp ka punuar për disa vjet si bashkëpunëtore e Tribunalit Ndërkombëtar të Hagës për Krimet e Luftës në Ish-Jugosllavi dhe ka shkruar studimin krahasues historik “Prosecuting Slobodan Milošević: The Unfinished Trial” (Ndjekja e Slobodan Milošević: Gjykimi i papërfunduar).

Tromp sot është profesoreshë në Universitetin e Amsterdamit.

Lajmi që Kosova do ta padisë Serbinë për gjenocidin ka shkaktuar reagime të shumta konfliktuoze, duke ngritur shumë kontradikta dhe pyetje. Më i zhurmshmi, si gjithmonë, ishte presidenti i Serbisë, Aleksandar Vučić. Në një paraqitje televizive në TV Pink, ai shpjegoi se ‘akuzat për gjenocidkundër shtetit serb, të cilat janë ekzistente ligjërisht në Kosovë dhe Metohi sot, mund të ngriten vetëm përmes një shteti tjetër, si Shqipëria. Kjo në fakt do të thotë fillimin e një unioni me Shqipërinë. Ju paralajmëroj dhe kërkoj që mos ta bëni këtë’.

Ka shumë çështje në lidhje me mënyrën se si Kosova ligjërisht mund të ngritë akuzat për gjenocid, dhe jofamiliariteti i përgjithshëm me normat dhe rregulloret ligjore në këtë çështje ka ndihmuar të formojë dhe përhapë teza kontradiktore dhe konfuze.

 

Kjo është arsyeja pse kemi kërkuar ndihmë nga Nevenka Tromp, meqenëse ne e konsiderojmë si personin më të kualifikuar për të na shpjeguar nëse ka baza për këtë lloj procesi gjyqësor.

AJ: Cili ishte reagimi juaj i parë ndaj lajmit që Kosova ka qëllim ta padisë Serbinë për gjenocid? Po ju pyes, ngaqë ju keni punuar për shume vjet si bashkëpunëtore e Tribunalit Ndërkombëtar të Hagës për Krimet e Luftës në ish-Jugosllavi (ICTY) dhe keni punuar në ekipin e Prosekutimit në rastin kundër Slobodan Milošević.

N.Tromp:  Kjo nuk është ndonjë lëvizje e papritur nga qeveria e Kosovës. Para se kjo qeveri të vinte në pushtet, ish-Presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi haptas ka folur për këtë çështje. Gjenocidi është i vetmi krim që mund të akuzohet nga individë dhe shtete sipas Konventës të vitit 1948 të Kombeve të Bashkuara për Parandalim dhe Dënim të Krimeve nga Gjenocid. Sa i përket konflikteve në Kosovë, as Milošević as ndonjë tjetër nga të pandehurit për krime në Kosovë në vitet 1998-1999 nuk janë akuzuar për gjenocid as nga ICTY ose nga ndonjë tjetër gjyq. Nga tre konfliktet e luftës në Kroaci, Bosnjë-Hercegovinë dhe Kosovë, vetëm krimet në Bosnjë dhe Hercegovinë janë kualifikuar si krime të gjenocidit në aktakuza.

AJ: Te cila gjykatë duhet Kosova të ngrehë padi ndaj Serbisë për gjenocid?

N.Tromp:  Individët e akuzuar për krime të gjenocidit gjykohen në gjyqet kriminale, si nacionale dhe ndërkombëtare. ICTY u themelua si gjyq i përkohshëm ndërkombëtar i krimeve nga Kombet e Bashkuara. Ata, të cilët u fajësuan për krime u dënuan me burg. Por, si gjyq i përhershëm për krime, është Gjyqi i Brendshëm për Krime (ICC), i cili gjithashtu ndodhet në Hagë. Nga viti 2003 ka qenë e mundur në këtë gjyq me ngritë aktakuza dhe padi për krime lufte, krime kundër njerëzimit, shkelje të rënda të ligjeve dhe atyre të luftës dhe për gjenocid. Ndër këto grupe të krimeve ndërkombëtare, gjenocidi është i vetmi krim që mund të ngritet padi kundër individëve dhe shteteve. Shtetet mund të gjykohen për gjenocid përmes aktakuzave vetëm para një gjyqi në botë, Gjyqit Ndërkombëtar për Drejtësi (ICJ) të OKB-së. Kjo do të thotë që vetëm shtetet anëtare të OKB-së mund të bëhen palë në gjykimet e ICJ-së. Deri sot, asnjë shtet nuk është shpallur përgjegjës për planifikim dhe kryerje të gjenocidit.

AJ: Përderisa Kosova nuk është anëtare në OKB, a ka legjitimitet të ngrehë padi?

N.Tromp:  - Kosova nuk është anëtare në OKB dhe nuk do të jetë edhe për një kohë. Procedura ligjore për të nisur aktakuzë për gjenocid mund të bëhet në mënyra të ndryshme. Një nga to është që një shtet i tretë anëtar në OKB ta padisë Serbinë në emër të Kosovës. Gambia ka vepruar kështu në emër të njerëzve të Rohingya që u persekutuan nga shteti i Myanmar. Kosova mund ta bëjë të njëjtën gjë nëse gjen një shtet mik ta marrë këtë përgjegjësi për të.

Që nga viti 2008, Kosova është de facto një shtet dhe është njohur nga 98 shtete të tjera anëtare të KB. Serbia ka lobuar në mënyrë aktive për të ndaluar procesin e njohjes bilaterale. Nën ndikimin e aktiviteteve diplomatike të Serbisë, disa vende që njohën Kosovën filluan të tërheqin njohjen e tyre që nga viti 2011. Serbia përdori raportin e Këshillit të Evropës të Dick Marty për këtë qëllim. Bazuar në disa indikacione dhe thashetheme, raportet paraqesin pretendime fantastike në lidhje me heqjen dhe shitjen e organeve njerëzore nga udhëheqësit e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK) gjatë dhe pas luftës së vitit 1999. Raporti ngre pyetje serioze në lidhje me imazhin e ngulitur më parë dhe përgjithësisht të pranuar të palës serbe si autorin kryesor në luftën në Kosovë, me shqiptarët e Kosovës që ishin viktima të dhunës serbe. Kështu vëmendja u zhvendos nga krimet e palës serbe dhe u kthye në krime të pretenduara të kryera nga UÇK.

Ky relativizim çoi në shqetësimin e publikut në Kosovë, dhe që nga viti 2016 u tha që Kosova nuk i kishte kushtuar vëmendje të mjaftueshme krimit të gjenocidit pasi Kosova, ashtu si Bosnjë-Hercegovina, u mbështet shumë fort në gjykatat ndërkombëtare që në fund të fundit nuk bënë një dallim të qartë midis "autorëve" dhe "viktimave". Udhëheqësit politikë e kuptojnë se askush në Serbi nuk është akuzuar ose do të akuzohet për krimin e gjenocidit dhe se Serbia duke nisur insinuata të tilla të bujshme ka për qëllim të barazojë fajin, pasi rezulton se edhe nëse serbët mund të kishin kryer disa krime në Kosovë, shqiptarët e Kosovës ishin përballë me brutalitetin e tyre.

AJ: Pse UÇK paraqitet si organizatore e ‘trafikimit të organeve’?

N. Tromp:  Paraqitja e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës si organizatore e "trafikimit të organeve" kishte për qëllim demonizimin e shqiptarëve të Kosovës në sytë e publikut dhe me kalimin e kohës rehabilitimin moral dhe politik të Serbisë për krimet e kryera nga forcat serbe të sigurisë në Kosovë. Kjo ishte sigurisht e nevojshme që Serbia të vendoste demarkacionin midis Serbisë dhe Kosovës në agjendën e negociatave për statusin e Kosovës që mbahen përmes Brukselit. Relativizimi i Serbisë i krimeve serbe në Kosovë është një proces afatgjatë që me kalimin e kohës ka arritur rezultate të habitshme. Sipas raportit të Marty, krijimi i një gjykate speciale në Hagë për Kosovën ku do të gjykohen vetëm shqiptarët e Kosovës, edhe nëse nuk do të ketë sukses në dënimin e ndonjë prej të akuzuarve, do të ndihmojë me vetë ekzistencën e tij të lë gjurmë në "gjykatën e opinioni publik ” se shqiptarët e Kosovës gjithashtu kryen krime.

Në të njëjtën mënyrë, vetë fakti që katër aktakuzat e para janë ngritur dhe përfshijnë Thaçin, ish-presidentin e Kosovës, e ka vendosur Kosovën në një pozicion mbrojtës në negociatat për statusin e Kosovës. Ndjej që njoftimi se autoritetet shtetërore të Kosovës do të ngrenë akuza për gjenocid duhet të shihet në këtë kontekst. Thjesht,  njoftimi i padisë e vë palën serbe në një pozicion mbrojtës në negociatat për statusin e Kosovës. Presidenti Vjosa Osmani dhe Kryeministri Albin Kurti e kanë bërë të qartë se ata nuk do të ndjekin të njëjtën politikë në lidhje me "korrigjimin e kufirit" ndërmjet Kosovës dhe Serbisë të mbështetur nga Presidenti Thaçi përsëri në 2018. Ata nuk do të bien dakord për ndarjen e Kosovës si parakusht për njohjen e saj nga Serbia. Kështu që njoftimi për të paditur Serbinë për gjenocid ka implikime shumë konkrete politike për negociatat midis këtyre dy shteteve dhe duhet të forcojë pozicionin negociues të Kosovës për mosndryshimin e kufirit. Kjo gjithashtu nënkupton kthimin në vitet 1990-ta dhe korrigjimin e narrativës komprometuese historike, sipas së cilës shqiptarët e Kosovës ishin autorë të të njëjtave krime apo edhe më brutale gjatë konfliktit në Kosovë.

 

AJ: Deri në çfarë mase duhet evidenca nga gjykimi i Slobodan Milošević ‘të përdoret’ në akuzën e Kosovës për gjenocid?

N. Tromp: Mos të harrojmë se kriza e identitetit të Jugosllavisë filloi me çështjen serbe në Kosovë dhe se shpërbërja përfundimtare e Jugosllavisë u shënua me luftën e vitit 1999 në Kosovë dhe krijimin e shtetit të Kosovës në vitin 2008. Gjithashtu nuk duhet të harrojmë koha kur Milošević u akuzua nga ICTY për krime në Kosovë në maj të vitit1999, përderisa lufta vazhdonte ende atje. Ajo aktakuzë theksoi dëbimin e shtetasve shqiptarë përtej kufirit në Shqipëri dhe Maqedoni dhe konfiskimin e të gjitha dokumenteve personale në kufi në mënyrë që ata të mos mundnin të ktheheshin prapa. Mbrojtja pohoi se ata ikën përtej kufirit duke kërkuar strehim nga bombat e NATO-s. Kjo linjë e mbrojtjes u zhvleftësua nga një prej gjykatësve që pyeti, "Atëherë pse nuk ikën përtej kufirit me Serbinë?".  Doli që forcat serbe së pari do të rrethonin një fshat dhe më pas do të linin të lirë vetëm një korridor transporti që do t'i çonte ata në mënyrë të organizuar drejt kalimeve kufitare me Shqipërinë dhe Maqedoninë. Për më tepër, një duzinë dëshmitarësh dëshmuan se Milošević dhe i gjithë udhëheqja e shtetit serb dhe RFJ e dinin mirë se kishte vrasje të përhapura të civilëve dhe ata e dinin se ku gjendeshin varret masive.

 

Në maj kur Milošević-it iu bë e qartë se NATO nuk do të ndalonte bombardimet derisa Serbia të kapitullonte, u thirr një takim dhe u vendos që trupat e civilëve të vrarë të hiqeshin nga varret dhe të merreshin me kamion frigorifer në Serbi ku do të rivarroseshin në tokën e kontrolluar nga Ministria e Brendshme e Serbisë (MUP), të tilla si Batajnica. Pra, nëse ata njerëz vdiqën në një luftë të ligjshme midis dy ushtrive, pse t'i zhvendosni ata në Serbi? Është e panevojshme të thuhet, autopsitë treguan se ata ishin civilë, përfshirë të moshuarit, gratë dhe fëmijët. Cila provë më e madhe se ajo që pranon sjelljen kriminale të dikujt sesa të fshehësh gjurmët e krimeve dhe provat se krimet janë kryer?

 

AJ: Cila ishte pikëpamja e Slobodan Milošević për shqiptarët e Kosovës dhe shqiptarët në përgjithësi si grup etnik?

N. Tromp: Nëse do të më duhej të veçoja dy demonstrime shumë të fuqishme të sjelljes kriminale në Kosovë që dolën në dritë në gjyqin e Miloševićit, së pari do të shënoja gjendjen e tij të ndërgjegjësimit në lidhje me qëndrimin e tij ndaj shqiptarëve të Kosovës. Kur ai foli, ai kurrë nuk përdori gjuhë raciste ose urrejtje ndaj kroatëve ose boshnjakëve, për shembull ai kurrë nuk përdori termin dehumanizues "balija" (nënçmues për myslimanët), etj. Ai përdori vetëm gjuhë të ashpër të intolerancës ndaj shqiptarëve të Kosovës. Në përgjigjen e tij për një letër nga Hubert Vedrine dhe Robin Cook - ministrat e jashtëm të Francës dhe Britanisë së Madhe në atë kohë - në të cilën ata thanë se kishte akoma një shans për të parandaluar ndërhyrjen e NATO-s, gjithçka që ai duhej të bënte ishte të pranonte marrëveshjen e paqes nga Ramboillet , Milošević tha se nuk bëhej fjalë dhe Perëndimi, dmth NATO, ishte mbështetur me "të poshtërit pa histori" dhe kundër shtetit të madh evropian të Serbisë.

Ky racizëm në Serbi në nivelin më të lartë shtetëror pasqyroi një racizëm të brendshëm dhe të institucionalizuar që synonte shqiptarët e Kosovës, të cilët në dokumentet zyrtare quhen Šiptar. Disertacioni i doktoratës së gjeneralit Božidar Delić, një oficer i nivelit të lartë aktiv i Ushtrisë Jugosllave në Korpusin e Prishtinës në vitet kryesore të luftës në Kosovë, është i mbushur me koncepte raciste. Zyra e Prokurorit e kapi atë dhe kur ai dëshmoi si dëshmitar i mbrojtjes, ne cituam pjesët e saj raciste dhe natyrisht ai nuk kishte asnjë shpjegim për të dhe ishte i interesuar vetëm se si kishte ardhur në duart e Prokurorisë. Kjo ishte gjuhë poshtëruese dhe dehumanizuese që i bën shqiptarët e Kosovës një "grup të mbrojtur" si një element i domosdoshëm për ngritjen e akuzave për gjenocid dhe provimin e tij.

Ai grup mund të jetë fetar, racor, etnik ose kombëtar. Atëherë duhet të tregohet nëse qëllimi kriminal ishte shkatërrimi i "të gjithë ose një pjese të grupit". Dokumente të ndryshme zyrtare politike - të tilla si Manifesti i Partisë Radikale Serbe të Šešelj 1990 - flasin për planin për të dëbuar rreth një të tretën e shqiptarëve nga Kosova. Mos të harrojmë se gjatë ndërhyrjes së NATO-s, Sešelj ishte një nga nënkryetarët e qeverisë serbe. Në fjalimin e tij në Ušće në prag të ndërhyrjes së NATO-s në 1999, ai tha se nëse NATO sulmonte Serbinë, serbët do të vuanin, por nuk do të kishte më shqiptarë në Kosovë.

 

AJ: A ekzistojnë dokumente që tregojnë qëllimin e Serbisë për të kryer gjenocid ndaj shqiptarëve të Kosovës, dhe nëse po, a janë ato të qasshme për publik?

N.Tromp: Një dokument jashtëzakonisht i rëndësishëm ishte ditari i luftës së gjeneralit Obrad Stevanović, kreu i MUP-it të Serbisë (policia). Në të vërtetë tregon anën kriminale të politikës së Serbisë: për shembull, ai përshkruan një takim në maj 1999 me Milošević kur u ishte e qartë se ata po humbnin luftën. E gjithë elita nga qeveria, Ushtria Jugosllave dhe MUP diskutuan se si duhet të hiqen trupat, pasi që nëse nuk do të kishte trupa, atëherë nuk do të kishte krime. Gjithashtu është indikative që në ditarin e tij Stevanoviç përmend lëshimin e uniformave "njerëz nga Šid" nga Njësitë Speciale të Policisë (PJP) që i përkisnin Departamentit të Sigurisë Publike të MUP të Serbisë. Kjo i referohet të njëjtës njësi Akrepi: pas Marrëveshjes Erdut të nëntorit 1995 që u riintegrua një pjesë e Kroacisë së okupuar përsëri në Kroaci, anëtarët e saj u zhvendosën nga Kroacia Lindore në Vojvodina, dmth qyteti kufitar i Sid.

Këta janë të njëjtët burra që, nën komandën e Sllobodan Milošević, në Godinjska Bara likuiduan me një plumb në pjesën e pasme të kokës gjashtë djem dhe burra të kapur pas rënies së Srebrenicës. Serbia gjithmonë ka mohuar çdo lidhje me Akrepat (Skorpion), por jo vetëm që i toleroi ata pa ndonjë hetim, por gjithashtu i rekrutoi përsëri si njësi në Kosovë në Prill të vitit 1999.

Ditën e tyre të parë në Kosovë ata vranë një familje të shqiptarëve të Kosovës në Podujevë. Ata u kthyen në Serbi dhe më pas tre javë më vonë u kthyen dhe u lëshuan uniformat e PJP nga Gjenerali Stevanoviç. Të njëjtit Akrepë u kthyen dhe bënë krime në rajonin e Gjilanit. Në këtë mënyrë, Akrepat ishin lidhja midis krimeve të gjenocidit të planifikuara nga i njëjti popull dhe i kryer nga të njëjtat organe dhe individë në Kroaci, dhe në Bosnjë-Hercegovinë dhe Kosovë. I vetmi ndryshim është se ata u kualifikuan si krime të gjenocidit në Bosnjë-Hercegovinë.

 

AJ: A do të ketë ndikim verdikti i gjenocidit i kryer në Srebrenicë në gjykimin e mundshëm të akuzave të Kosovës kundër Serbisë për gjenocid?

N.Tromp: Një nga shanset e humbura të ICTY në aktakuzat dhe gjyqet e çështjes Slobodan Milošević ishte se pasi u ngritën tre aktakuza në rend të kundërt kronologjik, rezultati ishte që gjyqet të zhvilloheshin në rend të kundërt kronologjik: provat u paraqitën së pari për krimet në Kosovë, pasuar nga aktakuza për Kroacinë dhe në fund për Bosnjë-Hercegovinën. Në maj të vitit1999, Milošević u akuzua për herë të parë për krime në Kosovë dhe vetëm dy vjet më vonë për krime në Kroaci dhe Bosnjë-Hercegovinë, megjithëse këto krime kishin ndodhur nga tre në shtatë vjet më parë.

Nëse kemi në mendje se qëllimi kriminal erdhi edhe para se të shpërthente lufta - të tre aktakuzat janë pjesë e një transaksioni të vetëm politik në të cilin qëllimi gjenocid ishte pjesë e "qëllimit kriminal" të individëve që planifikuan gjithçka dhe vetëm e kryen atë kur ata morën pushtetin në Serbi, krijuan Republikën Federale të Jugosllavisë (RFJ) dhe kishin qasje në infrastrukturën e nivelit shtetëror që mundësoi që plani të kryhej duke përdorur institucione shtetërore të ushtrisë, policisë dhe "rezervave" dhe "vullnetarëve" të ndryshëm formacione. E gjithë kjo ndodhi brenda një kornize ligjore dhe institucionale, ku formacionet parashtetërore luajtën një pjesë të madhe në operacionet kriminale. Kjo është ajo ku ai u akuzua për krimin e gjenocidit.

Nëse shikoni individët që u paditën ose u cituan si anëtarë të Ndërmarrjes së Përbashkët Kriminale (JCE) në aktakuza për Kroacinë, Bosnjë-Hercegovinën dhe Kosovën, ne shohim se shfaqet një grup me të njëjtët emra, së bashku me Miloševićin gjithnjë të pranishëm si paternalist udhëheqës i identitetit serb pas Jugosllavisë. Pra, gatishmëria dhe pranimi i këtyre individëve për të qenë pjesë e asaj makinerie për dhjetë vjet nuk mund të jetë rastësi. Vendimi i gjenocidit i vitit 1995 nuk do të thotë se ky grup papritmas - në korrik 1995 - kishte qëllim gjenocid afatshkurtër që rezultoi në gjenocidin e Srebrenicës.

Sikur akuzat kundër Milo Milević-it të ngriheshin në rend kronologjik, me të parën të ngriteshin për Kroacinë, më pas për Bosnjë-Hercegovinën dhe Kosovën vetëm në fund, dhe gjykimet të ishin zhvilluar në atë rend, atëherë krimet e kryera në Kroaci do të përfshinin gjenocid kur pala serbe filloi ndarjen etnike dhe homogjenizimin e zonës së okupuar që u quajt RSK. Dhe krimi i gjenocidit do të ishte përfshirë gjithashtu për krimet e kryera në Kosovë.

AJ: Pse mendoni kështu?

N.Tromp: Pse mendoj kështu? Sepse, nëse një kriminel ka qëllim kriminal të kryejë gjenocid ndaj myslimanëve boshnjakë në 1992 dhe 1995, pse nuk do të kishte të njëjtin qëllim të njëjtin kriminel në 1999 kur përpiqej ta mbante Kosovën brenda kufijve të Serbisë, pavarësisht nga fakti se shqiptarët e Kosovës përbëjnë më shumë se 80 përqind e popullsisë së Kosovës? Sepse si president i Serbisë dhe më pas si president i RFJ-së, Milošević nuk planifikoi dhe urdhëroi ekzekutimin e krimeve kohë pas kohe, sipas nevojës.

Plani serb për krijimin e një Serbie pas Jugosllavisë ishte përpiluar edhe para se të fillonin luftërat. Natyra kriminale e këtij plani doli në dritë në luftërat në Kroaci, Bosnjë-Hercegovinë dhe Kosovë, ku popullsia joserbe vuajti më së shumti në zonat, për të cilat pretendonte Beogradi. Ky plan kriminal tregoi fytyrën e tij të vërtetë së pari në Kosovë në fillim të viteve 1990 kur Beogradi futi një regjim aparteid atje përmes ligjeve diskriminuese në mënyrë që pakica serbe të mund të sundonte mbi shumicën shqiptare. Në vitin 1998, konflikti u përshkallëzua dhe ndërhyrja e NATO-s erdhi në 1999.

Serbia përdori rezistencën ndaj sulmeve të NATO-s si një pretekst për të filluar ekzekutimin e një fushate ushtarake tashmë të planifikuar që synonte të ndryshonte përbërjen etnike në Kosovë duke eliminuar një të tretën e popullsisë shqiptare. Kjo u bë me dëbime të përhapura, ekzekutime të përhapura dhe shkatërrim të të mirave kulturore dhe të tjera.

 

AJ: Sipas mendimit tuaj, cila periudhë do të përfshihej në proces gjyqësor dhe a mundet Kosova të padisë Serbinë, ndër të tjera, për kryerjen e aparteidit etnik nga 1990 deri në 1999 dhe ndërhyrjen e NATO-s?

 

N.Tromp: Është shumë e rëndësishme të theksohet fakti që shtetet mund të paditen si shtete vetëm për krimin e gjenocidit, pasi që Konventa e KB 1973 mbi Shtypjen dhe Ndëshkimin e Krimit të Aparteidit i detyron ata të parandalojnë dhe të ndëshkojnë krimin e aparteidit. Sidoqoftë, në pothuajse 50 vitet që kjo Konventë ka ekzistuar, ajo kurrë nuk është përdorur kundër një shteti. Të gjitha kualifikimet ligjore të përfshira në krimin e aparteidit trajtohen si pjesë e spektrit të gjerë të krimeve kundër njerëzimit dhe si të tilla zbatohen në gjykimet kundër individëve. Gjykata e përhershme penale (ICC) e përfshiu atë në statutin e saj, por ende nuk ka pasur ndonjë aplikim konkret për atë formë të krimit. Konventa nuk është zbatuar kurrë kundër një shteti. A duhet që ekipi ligjor i Kosovës të përfshihet në këtë eksperiment?

Duke pasur parasysh se krimi i aparteidit ndodh brenda kufijve të një shteti, Kosova nuk është më pjesë e shtetit të Serbisë dhe kthimi në atë paradigmë të dikurshme mund të jetë i rrezikshëm. Në të njëjtën kohë, kjo qasje mund të ketë një efekt bumerang, pasi ajo mund të nxisë Beogradin për të mobilizuar pakicën serbe në Kosovë për t'u përgjigjur në të njëjtën mënyrë dhe për të marrë të njëjtën rekurs ligjor, duke akuzuar institucionet shtetërore të Kosovës me shtypje me bazë etnike.

 

AJ:  Dihet pak në Bosnjë-Hercegovinë për procesin gjyqësor të Kosovës. A i dini aktet specifike që Serbia do të akuzohet për planifikim, kryerje ose ndihmë në kryerjen e gjenocidit kundër shqiptarëve të Kosovës - kosovarëve?

 

N. Tromp: Është e vërtetë që shumë pak dihet në Bosnjë-Hercegovinë për veprimet ligjore të Kosovës. Do të shtoja se dihet shumë pak dhe ka shumë pak interes jashtë Kosovës dhe Serbisë për luftën në Kosovë dhe trazirat aktuale politike në Kosovë. Bosnje-Hercegovina nuk e ka njohur Kosovën dhe nuk ka marrëdhënie bilaterale me Kosovën. Kjo sigurisht që ndikon në rrjedhën e informacionit dhe bashkëpunimit. Kjo është në të njëjtën kohë shqetësuese, pasi Bosnjë-Hercegovina dhe Kosova ndajnë një fat të ngjashëm pas shpërbërjes së Jugosllavisë për shkak të faktit se Serbia ende vë në dyshim integritetin e tyre territorial. Nëse ose kur Kosova gjen një mënyrë ligjore për të ngritur këto çështje përmes një parashtrese në GJND, periudha me siguri do të jetë nga 1990 në 1999.

Por në lidhje me provën e qëllimit kriminal, kjo do të kërkojë një qasje historik-bërëse, pasi që Miloševići nuk ishte i pari që doli me ideologji ose racizëm të Serbisë së Madhe ndaj shqiptarëve të Kosovës. Këto të dyja ekzistonin para se të vinte në pushtet - ai i përdori vetëm me shkathtësi, duke u dhënë atyre një realitet të ri politik në kohën e shpërbërjes së Jugosllavisë dhe kur kufijtë e Serbisë pas Jugosllavisë po tërhiqeshin nga Beogradi.

AJ:  Çfarë do të ndodhë me procesin e vendosjes së drejtësisë, nëse në mënyrë hipotetike, akuzat "dështojnë" dhe hiqen për arsye politike, administrative ose burokratike ose, nga ana tjetër, nëse ato pranohen dhe atëherë Serbia lirohet?

 

N. Tromp: Çdo paraqitje që pranohet nga GJND është një sukses i madh, pavarësisht nga rezultati, vetë paraqitja me gjithë rindërtimin e gjenocidit. Kjo është kur Kosova do të ketë mundësinë të regjistrojë atë që ka mbetur e pa regjistruar në gjykata të tjera autoritare, siç është ICTY. GJND nuk është një gjykatë penale me mbledhjen dhe paraqitjen e provave. Kjo gjykatë mbështetet vetëm në parashtresat e palëve në padi. Në rastin e akuzave të Bosnjë-Hercegovinës kundër Serbisë për gjenocid në GJND, gjykatësit u mbështetën në prova, vendime dhe gjykime të ICTY. Edhe pse gjenocidi në Srebrenicë u provua në ICTY, gjykimi i GJND nuk gjeti që Serbia si shtet kishte planifikuar dhe kryer gjenocid në Bosnjë-Hercegovinë. Për Kosovën, nuk ka aktakuza dhe kështu nuk ka gjykime në lidhje me gjenocidin që po zhvillohet atje. Por ndryshe nga Bosnjë-Hercegovina, Kosova ishte pjesë e territorit të Serbisë, kështu që Serbia kishte përgjegjësi të drejtpërdrejtë dhe të madhe.

Në të njëjtën kohë, të mos harrojmë se Kosova aktualisht po përdor retorikën e akuzave për gjenocid në një kontekst specifik politik dhe ky fakt mund të ketë një ndikim në Serbi në negociatat për statusin e Kosovës. Ky rrëfim i kujton botës se çdo koncesion territorial i Serbisë është historikisht dhe politikisht i padrejtë në krahasim me krimet e kryera atje nga Serbia./Al Jazeera/RTKLIVE

 


MË SHUME NGA Lajme