Intervista e plotë e Palmerit me gazetarin Vishaj

Intervista e plotë e Palmerit me gazetarin Vishaj

Intervista e plotë e Zëvendës-Ndihmës Sekretarit të Shtetit, Matthew Palmer për RTK.

 

RTK: Z. Palmer, është kënaqësi e madhe që ju kemi në emisionin Prime të RTK-së.

ZNS Palmer: Ju faleminderit shumë për ftesën për të marrë pjesë në emisionin tuaj sot. Jam mirënjohës për mundësinë.

RTK: Kemi kënaqësinë. Z. Palmer, jeni këtu qe tre ditë. Cila ishte porosia për udhëheqësit dhe të gjithë të tjerët me të cilët u takuat?

ZNS Palmer: Mendoj se porosia thelbësore është të theksojmë dhe nënvizojmë natyrën e fortë dhe të qëndrueshme të partneritetit ndërmjet Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe Republikës së Kosovës. Ne e mbështesim perspektivën evropiane të Kosovës. Duam ta shohim Kosovën të integruar në komunitetin evropian dhe euroatlantik. I mbështesim qëllimet e qeverisë për luftimin e korrupsionit dhe të krimit të organizuar dhe promovimin e sundimit të ligjit. Duam të jemi aty si partnerë të fuqishëm. Përveç kësaj, e vizitova Prishtinën së bashku me Miroslav Lajçakun, Përfaqësuesin e Posaçëm të Bashkimit Evropian për Ballkanin Perëndimor, përfshirë veçanërisht për dialogun. Përfaqësuesi i Posaçëm Lajçak dhe unë patëm dëshirë të theksojmë dhe nënvizojmë rëndësinë e angazhimit konstruktiv të Kosovës në procesin e dialogut, për të punuar në normalizimin e plotë të marrëdhënieve me Serbinë dhe për të hapur derën drejt të ardhmes evropiane për popullin e Kosovës.

RTK: A po thoni që tani ka bashkëpunim të mirë ndërmjet SHBA-së dhe BE-së për këtë proces, për dialog? A po thoni që e keni të njëjtin qëllim?

ZNS Palmer: Absolutisht po, e kemi të njëjtin qëllim: normalizimin e marrëdhënieve, hapjen e perspektivës evropiane. Po punojmë në partneritet të fortë. Ky proces i dialogut udhëhiqet nga vetë palët, udhëhiqet nga Kosova, udhëhiqet nga Serbia, lehtësohet nga BE-ja dhe ka mbështetjen e fuqishme të Shteteve të Bashkuara. Mendoj se është porosi e mirë për Kosovën dhe Serbinë nëse na shohin Miron dhe mua krah për krah duke e mbështetur këtë proces.

RTK: A shihni ndonjë dallim në këtë proces sepse Shtetet e Bashkuara duan që marrëveshja të përmbyllet me njohje të dyanshme ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, por në anën tjetër, Bashkimi Evropian kërkon normalizim të marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë. Kjo nuk është e njëjtë.

ZNS Palmer: Nuk janë kundërthënëse. Shkojnë në të njëjtin drejtim. Do të dëshironim një marrëveshje për normalizimi e plotë të marrëdhënieve ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, Serbisë dhe Kosovës, e cila në mënyrë ideale për ne përqendrohet në njohjen e dyanshme, e cila, siç e shohim ne, vërtetë e vë këtë çështje prapa krahëve dhe hap rrugëtim të pastër evropian për të dy vendet.

RTK: Kosova këmbëngul për përfshirje të drejtpërdrejtë të Shteteve të Bashkuara të Amerikës në dialog. A mund të ketë një z. Lajçak amerikan në tavolinë? A mund të ketë të Dërguar të Posaçëm amerikan në këtë proces?

ZNS Palmer: Ne nuk jemi palë në negociata, por jemi hisedarë në këtë proces. Jemi partnerë të përkushtuar për Shërbimin për Veprim të Jashtëm Evropian (EEAS), për Miroslav Lajçakun, jemi partnerë të përkushtuar për Kosovën, jemi partnerë të përkushtuar për Serbinë. Pra, edhe nëse nuk jemi ulur në tavolinë apo në sallë kur debatohet për çështje të ndryshme, kemi folur për këto çështje me të gjitha palët në proces në raste të shumta. Kemi pamje shumë të mirë e të qartë për cilat çështje po debatohet. Jemi pjesë e bisedës. Pra, në këtë kuptim, po marrim pjesë në negociata edhe nëse nuk jemi palë në to.

RTK: Më lejoni t’ju pyes sërish. Z. Palmer: A do të emërojnë SHBA-të një të Dërguar të Posaçëm për këtë proces?

ZNS Palmer: Nuk dua të shikoj në sferën e kristaltë dhe të them çka do të sjellë e ardhmja. Por do t’ju them se tash për tash, SHBA-ja është e angazhuar në proces, po i kushton vëmendje të posaçme procesit. Jam këtu sot për të demonstruar se Miro Lajçaku dhe unë jemi miq të mirë, flasim në telefon për këto çështje të paktën një herë në javë, takohemi rregullisht. Jemi të përkushtuar dhe të angazhuar ndaj procesit të promovimit të normalizimit të marrëdhënieve ndërmjet Serbisë dhe Kosovës.

RTK: Por, z. Palmer, përfshirja e drejtpërdrejtë e SHBA-së për Kosovën nënkupton besim, mirëbesim. Nuk është e njëjta gjë me Bashkimin Evropian dhe nuk e dimë a ka BE-ja forcë për tu marrë me këtë gjë.

ZNS Palmer: Shtetet e Bashkuara nuk po qëndrojnë në margjina të këtij procesi. Drejtpërdrejt jemi të angazhuar dhe të përfshirë në mbështetjen e negociatave. Kjo në të vërtetë është edhe pjesë e porosisë së vizitës sime të përbashkët me Miroslav Lajçakun për të theksuar sa thellë është e përkushtuar, e përfshirë dhe e angazhuar SHBA-ja në këtë proces. E sa i përket deri në ç’masë Kosova dhe populli i saj, udhëheqja e Kosovës shohin kah SHBA-ja për të avokuar në këtë proces, një aleate, mbështetëse e procesit të normalizimit, atëherë po, ata duhet jenë të sigurt që Shtetet e Bashkuara janë të përkushtuara për këtë proces, janë mbështetëse të forta të lehtësimit të procesit nga ana e BE-së, por janë shumë të angazhuara dhe të përfshira në përpjekje për një marrëveshje të drejtë, të qëndrueshme dhe që hap perspektivën evropiane për Kosovën dhe për Serbinë.

RTK: Në takimet që i patët me udhëheqësit kosovarë, a morët ndonjë kërkesë zyrtare që SHBA-ja të përfshihet në këtë proces?

ZNS Palmer: E di që sigurisht ka shumë njerëz në Kosovë që do të dëshironin të shohin diçka më zyrtare për SHBA-në. Por, nuk e di nëse zyrtarizmi është domosdoshmërish përgjigja e duhur për këtë. Ajo që është e rëndësishme është që SHBA-ja është e angazhuar dhe e përfshirë dhe që së bashku, SHBA-ja dhe BE-ja, po punojnë drejt qëllimit të njëjtë: normalizimit të marrëdhënieve. Kjo duhet të përkufizohet jo nga Shtetet e Bashkuara, jo nga BE-ja, por nga vetë palët. Pra, iu takon të dy anëve, iu takon pronarëve të këtij procesi, Serbisë dhe Kosovës, të hartojnë agjendën, t’i identifikojnë fushat në të cilat duan të arrijnë përparim dhe të punojnë drejt qëllimit të marrëveshjes për normalizim që e bën perspektivën evropiane, rrugëtimin evropian, më të mundshëm.

RTK: A do të thotë kjo që BE-ja pajtohet që marrëveshja përfundimtare të përmbyllet me njohje të dyanshme?

ZNS Palmer: Mendoj se BE-ja do ta shprehte këtë si “marrëveshje për normalizimin e marrëdhënieve”, por qëllimi, synimi i BE-së se si i qaset këtij procesi dhe qëllimi i SHBA-së se si i qaset këtij procesi në thelb janë të njëjtë e që është hapja e rrugëtimit drejt Evropës. Ne e kemi vizionin e integrimit evropian, paqes, stabilitetit dhe prosperitetit jo vetëm për Serbinë dhe Kosovën, por për Ballkanin Perëndimor. I shohim Serbinë, ashtu edhe Kosovën, si anëtare të familjes së kombeve evropiane, i shohim të dy vendet të integruara si anëtare të plota të Bashkimit Evropian, e shohim Kosovën anëtare të Organizatës së Traktatit të Atlantikut Verior. Dera duhet të jetë e hapur dhe rrugëtimi i qartë dhe normalizimi i kësaj marrëdhënieje është pjesë thelbësore e saj.

RTK: Qeveria e Kosovës dëshiron ta riformojë procesin e dialogut. A mendoni se ka arsye për këtë, z. Palmer?

ZNS Palmer: Mendoj se qeveria e re dëshiron t’i shqyrtojë hollësisht marrëveshjet e arritura deri tani. Mendoj se qeveria do t’i ketë disa ide të saj për këtë proces dhe dua ta nënvizoj sërish se nuk i takon SHBA-së apo BE-së për të vendosur se për çka mund të diskutojnë apo jo. Iu takon palëve të caktojnë agjendën, që të vendosin “kjo është mënyra si duam ta shfrytëzojmë këtë proces dhe se si duam t’i çojmë përpara interesat tonë të përbashkët për të ecur përpara drejt Evropës”. Të vendosin për çështjet që mund dhe duhet t’i adresojnë në këtë format, të gjejnë gjuhë të përbashkët, të gjejnë kompromis, të arrijnë marrëveshjen dhe të ecin përpara.

RTK: Në fund të këtij muaji pritet të mbahet takimi i parë ndërmjet kryeministrit të Kosovës, z. Kurti dhe presidentit të Serbisë, z. Vuçiq. Çka pritni nga ky takim? A shihni ndonjë përparim?

ZNS Palmer: Shpresojmë dhe presim që udhëheqësit nga të dy anët t’i ri-përkushtohen procesit, që të punojnë së bashku me Përfaqësuesin e Posaçëm të BE-së në identifikimin e prioriteteve e menjëhershme të agjendës, të punojnë në përkufizimin e programit të punës se si duan t’i qasen çështjeve dhe çka duan të arrijnë. Të fillojnë një proces, i cili do të marrë ca kohë. Ne ndjejmë – dhe mendoj edhe Bashkimi Evropian ndjen të njëjtën gjë – një lloj urgjence për këtë proces dhe do të dëshironim që palët të ecin përpara shpejt, do të dëshironim që palët ta pranojnë se koha është e çmuar dhe që është me rëndësi të arrihet një pajtim, një marrëveshje, mirëkuptim sa më herët e sa më shpejt që është e mundur. Ne do të jemi aty për të mbështetur dhe ndihmuar këtë proces, por udhëheqësit duhet të fillojmë të përkufizojnë kornizat e negociatave.

RTK: A ka ndonjë afat kohor për marrëveshje?

ZNS Palmer: Nuk ka ndonjë afat të rreptë kohor në kuptimin se nëse nuk përmbyllet deri në këtë apo atë datë, atëherë do t’i lajmë duart nga ai dhe mori fund. Por, unë besoj se koha nuk i shkon përshtati arritjes së zgjidhjes dhe sa më shumë që zgjatet ky proces, aq më i vështirë do të jetë. Prandaj, do t’i nxisim palët që të angazhohen me seriozitet, me qëllim dhe ndjenjë të urgjencës me qëllim për ta kryer këtë sa më shpejt që munden.

RTK: Një çështje që duket problematike në këtë proces është ajo e Asociacionit të komunave me shumicë serbe. Si e shihni këtë, z. Palmer, sepse e dimë çka ka ndodhur me këtë çështje qe sa vite.

ZNS Palmer: Kjo është çështje për të cilën janë përkushtuar palët dhe do të duhej të zbatohej. Palët duhet t’i zbatojnë të gjitha marrëveshjet e arritura përmes procesit të dialogut. E kuptojmë se duhet të diskutohet më tej rreth parametrave të Asociacionit, se si do të zbatohet ajo, rreth fushëveprimit të kompetencave. Sërish, nuk më takon mua, SHBA-së, Miro Lajçakut apo EEAS-it që të deklarojmë: “Do të bëhet në këtë mënyrë”! Iu takon vetë palëve që të gjejnë zgjidhje – me mbështetjen dhe inkurajimin tonë dhe me ndihmën evropiane.

RTK: A duhet Kosova të bëjë ndryshime kushtetuese për të ecur përpara me çështjen e Asociacionit?

ZNS Palmer: Sërish, nuk do t’ju them se çka duhet të bëjë Kosova. Kosova do ta përfaqësojë veten dhe interesat e saj në këtë proces dhe vetë qeveria e Kosovës duhet të vendosë se si dëshiron t’i qaset kësaj çështjeje, cilat janë vijat e kuqe, cilat janë parametrat, çka kanë mundësi dhe gatishmëri për të bërë në këtë proces dhe për çka nuk mund apo nuk kanë gatishmëri që të bëjnë. Kosova ka të drejtë sovrane për ta marrë atë vendim për vete.

RTK: Kosova i ka vijat e kuqe edhe në këtë rast, ndër të tjera. Dua të them, udhëheqësit kosovarë ju kanë treguar cilat janë vijat e kuqe.

ZNS Palmer: Sigurisht. E kuptoj këtë dhe kam pasur biseda të gjata me përfaqësuesit e qeverisë për këtë çështje. Do ta nxisja palën kosovare që të marrë parasysh si duan t’i qasen këtij procesi sepse nuk ka të bëjë vetëm me atë se çka Kosova nuk ka mundësi dhe nuk ka gatishmëri për të bërë, por me atë se çka Kosova ka mundësi dhe gatishmëri për të ofruar në këtë proces. Ajo duhet të jetë pjesëmarrëse aktive në përkufizimin e agjendës, e jo vetëm për të përkufizuar hapësirën negative. Nuk është gjë e lehtë për ta bërë, por jam mjaft i bindur se kjo qeveri është plotësisht e aftë për ta bërë atë.

RTK: Kryeministri Kurti dje tha se nuk do të ketë asociacion një-etnik dhe e dimë çka tha udhëheqësi i Listës Serbe pastaj. A është ky problemi kryesor në këtë proces, z. Palmer?

ZNS Palmer: Mendoj se çështja këtu ka të bëjë me gjetjen e gjuhës të përbashkët nga Prishtina dhe Beogradi. Për të gjetur gjuhë të mjaftueshme të përbashkët ndërmjet Serbisë dhe Kosovës rreth natyrës së marrëdhënieve ndërmjet dy shteteve për kushtet e normalizimit. Të dyja, Serbia dhe Kosova duan të njëjtën gjë: duan perspektivë evropiane, duan të ardhme evropiane. Duan të ardhme të begatshme për vete, familjet e fëmijët e tyre. Arritja e marrëdhënieve të duhura, normale dhe funksionale ndërmjet Kosovës dhe Serbisë janë pjesë e domosdoshme e kësaj të ardhme dhe kjo duhet të ndodhë. Kushtet e kësaj, çka saktësisht përfshin, ngërthen dhe kërkon kjo, nuk do t’ua them unë se çka janë sepse iu takon vetë palëve të vendosin përmes procesit të negociatave dhe nuk do ta paragjykoj atë përfundim, si dhe nuk do të negocioj në emër të palëve pa praninë e tyre. Iu takon vetë atyre për të gjetur zgjidhje dhe ne do t’i ndihmojmë, inkurajojmë e mbështesim.

RTK: Të dy udhëheqësit në Kosovë e Serbi kanë mbështetje masive. Kurti në Kosovë dhe Vuçiqi në Serbi. A mund të arrijnë marrëveshje në këtë proces shpejt?

ZNS Palmer: Mendoj se të dy udhëheqësit që janë në krye të këtij procesi në anët e tyre përkatëse, fakti që kanë bazë të fortë politike, mendoj se kjo është e shkëlqyeshme. Mendoj se të dy, kryeministri Kurti dhe presidenti Vuçiq, do të hyjnë në këtë proces me një ndjenjë sigurie që vjen me mbështetjen politike të domosdoshme për të qenë në gjendje që të përmbushin një marrëveshje. Sepse do të duhet të ketë mbështetje të fortë publike për çfarëdo marrëveshje që të arrihet përmes këtij procesi. Do të mund të ketë nevojë për referendum apo për votim në kuvend, e sigurisht që do të duhet që publiku ta përqafojë atë si rrugën më të mirë përpara të mundshme për vendin e tyre.

RTK: A është ideja për ndryshimin e kufijve ende e gjallë?

ZNS Palmer: Nuk mendoj se është në agjendë. Nuk më takon mua t’i identifikoj vijat e kuqe në këtë proces, iu takon palëve, por mendoj se pala kosovare ka qenë mjaft e qartë për këtë çështje. Ka çështje të tjera që po diskutohen dhe që po merren parasysh në këtë proces. Çështje si personat e pagjetur, si dhe të ngjashme, që mendoj se do të ndihmojnë në krijimin e themeleve për marrëveshje më të gjerë politike. Sa më shumë që palët të mund të punojnë së bashku në këtë proces, aq më shumë do të ndërtojnë mirëbesim dhe do të ketë gjasa më të mëdha që do të mund të ecin së bashku drejt një marrëveshjeje gjithëpërfshirëse.

RTK: Z. Palmer, sa herë flasim për dialog, e dëgjojmë fjalën magjike: kompromis. Çfarë lloj kompromisi?

ZNS Palmer: Këto janë negociata. Dua të them, Serbia e ka këndvështrimin e saj, pikëpamjet e saj dhe ambiciet e saj në këtë proces. Kosova gjithashtu i ka ambiciet dhe pikëpamjet e saj në këtë proces. Pra, natyra e këtij kompromisi – nuk mund t’ju them çka është sepse duhet të arrihet...

RTK: A e dini çka është?

ZNS Palmer: Jo. Tek ai duhet të vihet nga vetë palët gjatë procesit. Po t’i dinim përgjigjet, s’do të kishim nevojë për takime apo jo? Pra, takimet mbahen për të ndihmuar në përkufizimin dhe identifikimin e natyrës së atij kompromisi. Por, kur e përdori atë fjalë, kur të tjerët e përdorin atë fjalë, ka për qëllim që të kuptohet se janë dy palë në këtë proces, të cilat nuk pajtohen, të cilat i shohin gjërat ndryshe dhe nëse do të ketë një perspektivë të vetme të përbashkët për normalizimin – e kjo do të përkufizohet dhe zbatohet – atëherë asnjëra palë, asnjëra anë nuk do të marrë krejt çka dëshiron. Pra do të duhet të ketë ndonjë lloj lëvizjeje para-prapa dhe ndonjë lloj këmbimi. Natyra e atyre kompromiseve përbën qëllimin e dialogut.

RTK: Kur flitet për kompromisin në Kosovë ka njëfarë frike se Kosova duhet të japë diçka.

ZNS Palmer: Por, Kosova gjithashtu do të përfitojë diçka në këtë proces. Prandaj, ideja se merr diçka e jep diçka, apo që lëviz para e prapa, ideja që asnjëra palë nuk do të dalë nga kjo me çdo gjë që do apo që dëshiron pa i marrë parasysh dëshirat, nevojat dhe vijat e kuqe të palës tjetër. Ka një fjalë për këtë dhe ajo fjalë është negociatë dhe dialogu ka për qëllim t’i lehtësojë negociatat, ka për qëllim të përkufizojë kornizën për arritjen e një marrëveshjeje, e cila mund të përqafohet nga të dy palët në mënyrë të barabartë. Që të përqafohet nga Kosova dhe publiku kosovar, të përqafohet nga Serbia dhe publiku serb dhe ku të dy udhëheqësit dhe të dy palët e kuptojnë se do të përfitojnë.

RTK: A jeni të bindur se në fund të këtij procesi Serbia do ta njohë Kosovën?

ZNS Palmer: Ky është qëllimi i Shteteve të Bashkuara. Presidenti i Shteteve të Bashkuara, presidenti Biden ka qenë i qartë lidhur për këtë në komunikimin, në porositë e tij publike. Shtetet e Bashkuara do të dëshironin të shohin një marrëveshje që përqendrohet në njohjen e dyanshme, si e vetmja gjë që e zgjidh dhe e lë prapa njëherë e përgjithmonë këtë çështje, si dhe që ua mundëson të dy vendeve që të përqendrohen – siç do të duhej – në të ardhmen.

RTK: Z. Palmer, dje ishit në Manastirin e Deçanit, ku biseduat me z. Janjiq. Ata e refuzuan kërkesën e kryeministrit të Kosovës për ta vizituar Manastirin. A biseduat për këtë?

ZNS Palmer: Natyrisht. Në thelb, këtu janë disa çështje, por njëra që përbën shqetësim të posaçëm për Shtetet e Bashkuara ka të bëjë me një vendim nga gjykata më e lartë, Gjykata Kushtetuese lidhur me pronësinë e dy parcelave të tokës, mendoj se gjithsej janë 24 hektarë, për të cilat Gjykata ka vendosur se janë pronë e kishës. Qeveria duhet t’i ndërmarrë hapat e domosdoshëm për ta ekzekutuar atë vendim gjykate. Siç e shohim ne, kjo ka të bëjë me funksionimin e sundimit të ligjit. Qeveria e ka obligim të bëjë atë që gjykata udhëzon si çështje ligji dhe qeveria do të duhej dhe duhet të bëjë këtë. E kuptoj se pse udhëheqja e kishës i reziston bisedimeve me qeveritarët derisa ai vendim gjyqi të mos zbatohet. Ai vendim është marrë para pesë viteve. Ka kaluar shumë kohë. Diskutova për këtë çështje me udhëheqësit e kishës dhe i nxita që të angazhohen në dialog me qeverinë. I nxita që t’i hapin linjat e komunikimit dhe të diskutojnë për këtë çështje, por mendoj se kur vjen puna te çështja e zbatimit të vendimit të gjykatës, atëherë s’ka për çka të diskutohet. Qeveria ka obligim ligjor, është pjesë e sundimit të ligjit dhe do të duhej të marrin hapa për zbatimin e atij vendimi në përputhje me obligimet e caktuara nga Gjykata.

RTK: Pyetja e fundit sepse nuk kemi shumë kohë. Është thënë se qeveria e Kosovës do të rivendosë masën e reciprocitetit me Serbinë. Çka mendoni ju për këtë?

ZNS Palmer: Mendoj se për Kosovën është me rëndësi që procesi i dialogut të mundësohet për tu zhvilluar, për tu rritur dhe që të vihet në vijë. Do të argumentoja se interesat afatgjatë të Kosovës më së miri përmbushen përmes angazhimit në procesin e dialogut, duke ecur drejt përmbylljes së suksesshme, arritjes së marrëveshjes me Beogradin që mundëson normalizim të plotë të marrëdhënieve dhe që krijon mundësi për rritjen dhe zhvillimin e perspektivës evropiane. Shtetet e Bashkuara të Amerikës e përkrahin këtë fuqimisht dhe ne e shohim që rrugëtimi drejt Evropës dhe NATO-s shkon përmes dialogut dhe po e nxisim qeverinë e Kosovës për tu angazhuar në atë proces me seriozitet dhe qëllim.

RTK: Z. Palmer, ju faleminderit shumë.

ZNS Palmer: Ju faleminderit për mundësinë për të marrë pjesë në emisionin tuaj sot. Jam me të vërtetë mirënjohës për këtë.

RTK: Ju faleminderit. Ishte kënaqësi.

 


MË SHUME NGA Intervista