Ka vdekur Martti Ahtisaari
BKT
Në Fokus

Ka vdekur Martti Ahtisaari

M.M. /RTKlive

Martti Oiva Kalevi Ahtisaari, presidenti i dhjetë i Republikës së Finlandës, vdiq në Helsinki,të hënën, më 16 tetor 2023, njofton Zyra e Presidentit të Republikës së Finlandës.

Ahtisaari, i cili vuante nga demenca në vitet e fundit të jetës së tij (sëmundje e harresës), vdiq në moshën 86 vjeç. Ai u lind në Viipuri, më 23 qershor 1937.

Ahtisaari ka qenë i dërguar i posaçëm i Kombeve të Bashkuara për Kosovën dhe i ngarkuar për organizimin e negociatave të procesit të statusit të Kosovës. Pikërisht duke u bazuar në planin që e hartoi ai, u shpall edhe pavarësia e Kosovës më 17 shkurt 2008.

Kur Martti Ahtisaari pranoi çmimin Nobel për Paqe, në dhjetor 2008 në Oslo, ai në fjalimin e tij u shpreh se çfarë e bëri atë të kalonte një pjesë të madhe të karrierës së tij për zgjidhjen e konflikteve.

Një arsye e rëndësishme ishte fëmijëria e tij. Ahtisaari ishte pak më shumë se dy vjeç kur lufta e detyroi atë dhe familjen e tij të evakuoheshin. Edhe një fëmijë i vogël mund të kuptonte se si ishte të kërkoje strehim në shtëpitë e njerëzve të tjerë.

Para përfundimit të Luftës, familja e tyre u shpërngul në Kuopio dhe prej aty në Oulu, ku studioi dhe ku nisi karriera e tij në fushën ndërkombëtare.

Menjëherë pas diplomimit, mësuesi i ri i shkollës publike vuri re një shpallje të veçantë pune në revistën NMKY: një shtëpi studentore e financuar nga Fondi Suedeze për Bashkëpunim dhe Zhvillim po kërkonte një menaxher në Karaçi, Pakistan.

Një periudhë gati trevjeçare në Pakistan e mësoi se si mund të ishin kushtet jashtë Finlandës.

Ahtisaari më vonë u transferua në Ministrinë e Punëve të Jashtme  për të ndërtuar gjithashtu bashkëpunimin zhvillimor të Finlandës.

Në vitin 1968, ai u martua me Eeva Hyvärinen, të cilën e kishte takuar  në vitet 1950.

Në vitin 1973, Ahtisaari u bë ambasador i Finlandës në Tanzani.

Presidenti i Tanzanisë Julius Nyerere ka vërejtur aftësitë e tij si ndërmjetësues dhe, me gjasë, falë Nyerere-s Ahtisaari, në vitin 1976 u bë i dërguari i Kombeve të Bashkuara në Namibi dhe më vonë edhe përfaqësuesi special i Sekretarit të Përgjithshëm në Namibi.

Në atë kohë, Namibia ishte e pushtuar nga Afrika e Jugut e sunduar nga të bardhët. Qëllimi i OKB-së ishte një Namibi e pavarur, por procesi ishte i gjatë dhe i vështirë.

Më vonë, Ahtisaari e përshkroi punën si një maratonë. Partnerët e bisedimeve nuk ishin të lehtë. Udhëheqësit e regjimit të aparteidit të Afrikës së Jugut ishin të vendosur në qëndrimin e tyre, edhe pse presioni ndërkombëtar kundër tyre rritej.

José Eduardo dos Santos, president i vendit fqinj të Namibisë, Angolës, nga ana tjetër,  nuk donte të priste përfaqësuesin e Namibisë. Ahtisaari priti për tre ditë në hollin e poshtëm të një hoteli aty pranë, derisa dos Santos, më në fund, duhej të binte dakord për një takim.

Kjo përvojë u pa edhe më vonë në punën ndërmjetësuese të Ahtisaarit. Ai ishte në gjendje të ishte krijues në burokracinë komplekse të OKB-së dhe të kombinonte ekspertizën e tij, si në çështjet ushtarake, ashtu edhe në ato civile.

Një tjetër nga shenjat në punën e ndërmjetësimit të Ahtisaarit ishte se ai qe në gjendje t'i kthente çështjet e autoritetit në probleme praktike. Më pas u bë e mundur gjetja e zgjidhjeve praktike për ta.

Si ndërmjetës, Ahtisaari ishte këmbëngulës, i vendosur dhe, nëse ishte e nevojshme, edhe i ashpër kur u kërkoi palëve t'i bënin detyrat e tyre siç duhet.

Pavarësia e Namibisë në vitin 1990 ishte një histori suksesi për OKB-në. Në atë kohë gjithsesi jetonim në vite optimizmi. Në Evropë, Muri i Berlinit kishte rënë dhe Afrika e Jugut kishte kaluar nga sundimi i të bardhëve, në demokraci.

Karriera e Ahtisaarit vazhdoi në mënyrë spektakolare. Ai punoi deri në vitin 1991 në Nju Jork, si Nënsekretar i Përgjithshëm i OKB-së, pas së cilës u kthye në Ministrinë e Punëve të Jashtme të Finlandës si zyrtari më i lartë, gjegjësisht Sekretar i Shtetit.

Trazirat e fillimit të viteve 1990 e ndryshuan situatën. Recesioni bëri që finlandezët të kërkonin liderë edhe jashtë politikës. Ahtisaari i ishte bashkuar SDP-së që në vitin 1968, por tani ata donin që ai të ishte një kandidat për zgjedhjet presidenciale të vitit 1994.

Fushata doli të ishte mjaft e çuditshme. Së pari, Ahtisaari mundi ish-kryeministrin Kalevi Sorsa, i cili konsiderohej një kandidat i sigurt, në zgjedhjet e hapura paraprake të SDP-së me mbështetjen e votuesve jashtë partisë. Kjo i bëri shumë aktivistë partiakë të zhgënjyer.

Pas kësaj, Ahtisaari kritikoi politikën e punësimit të qeverisë së kryeministrit Esko Aho (parti e qendrës) në fushatën e tij, e cila rriti tensionin mes qeverisë dhe opozitës.

Më në fund, Ahtisaari fitoi zgjedhjet e para të drejtpërdrejta presidenciale me dy faza kundër kundërshtares së tij Elisabeth Rehn (suedeze e Finlandës, Partia Popullore Suedeze). Fitorja i zhgënjeu ata që kishin shpresuar për presidenten e parë femër të Finlandës.

Kur u bë president, Ahtisaari ndryshonte shumë nga paraardhësit e tij. Ai nuk ishte i trajnuar për të qenë politikan në Parlament dhe Qeveri. Ai ishte gjithashtu një i huaj në sytë e publikut politik.

Finlandezët ishin mësuar që presidentët të punonin mbi mendimet e tyre duke shkruar vetëm në studimin e tyre. Ahtisaari ishte një profesionist në diplomacinë shumëpalëshe, i cili ishte mësuar të udhëtonte nëpër botë.

Në fund të mandatit të tij, Ahtisaari gjithashtu deklaroi, duke iu referuar udhëtimeve të tij për promovimin e eksporteve: “Nuk mund të bësh politikan nga unë – por unë do të isha një biznesmen mjaft i mirë”.

Përpjekja për një mandat të dytë presidencial ishte një pyetje që shqetësonte Ahtisaarin për një kohë të gjatë. Ndjenja e detyrës dhe ambicia çoi në një drejtim tjetër. Rezultatet e sondazheve të popullaritetit gjithashtu luhateshin.

Kur SDP nuk i kërkoi drejtpërdrejt Ahtisaarit që të ishte kandidati i tyre dhe njerëz të tjerë të gatshëm u regjistruan në garë, pyetja u zgjidh si vetvetiu.

Ahtisaari, në prill 1999, tha se ai nuk ishte i disponueshëm. Ai dukej shumë i lehtësuar.

Në ditët e para të majit, Ahtisaarit iu kërkua të ndërmjetësojë në krizën e Kosovës. Ky ishte fillimi i një fundi spektakolar të presidencës së tij. Ai udhëtoi për disa javë duke negociuar ngushtë dhe ndihmoi për të gjetur një zgjidhje për krizën, e cila dëmtoi seriozisht stabilitetin e Evropës.

Më në fund, në fillim të qershorit 1999, Ahtisaari erdhi drejtpërdrejt nga Beogradi në Këln për takimin e liderëve të BE-së, ku ishte pritur si një hero. Ai kishte me vete mirëkuptimin e arritur me presidentin e Jugosllavisë, Sllobodan Millosheviq.

Mandati presidencial i Ahtisaarit përfundoi në mars të vitit 2000. Megjithatë, ai krijoi një rol të ri, unik për ish-presidentin.

Ahtisaarit iu kërkua të merrte pjesë në shumë pozita besimi. Përveç kësaj, Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së Kofi Annan, një koleg dhe mik i vjetër, i ofroi atij postin e Komisionerit të Lartë të OKB-së për Refugjatët. Do të ishte posti më i lartë nga finlandezët në organizatën botërore.

Ahtisaari vendosi të bëjë ndryshe. Kishte njerëz që dëshironin ta merrnin në poste ndërkombëtare, por kishte më pak profesionistë të pavarur si ai. Kështu që Ahtisaari themeloi Iniciativën për Menaxhimin e Krizave, ose CMI, një organizatë që është e specializuar në zhvillimin e menaxhimit të krizave.

Megjithatë, vëmendje më e madhe u përqendrua në detyrat e ndërmjetësimit nga vetë Ahtisaari. Ai promovoi zbatimin e marrëveshjes së paqes të Irlandës së Veriut, duke zgjidhur nyjet në lidhje me inspektimet e armëve.

Ai ndihmoi BE-në të dilte nga bojkoti i Austrisë. Ai negocioi paqen e shumëkërkuar në provincën Aceh të Indonezisë.

Ai u kthye edhe në Ballkan për të zgjidhur statusin e Kosovës.

Situata ndryshoi kur Komiteti Norvegjez i Nobelit njoftoi se Martti Ahtisaari ishte përzgjedhur si fitues i Çmimit të Paqes 2008. Dekada e punës mori njohjen më të lartë ndërkombëtare. Aktivitetet e CMI-së, gjithashtu, gjetën shpejt një bazë më të qëndrueshme.

Ahtisaari vazhdoi ritmin e tij marramendës të udhëtimit për vitet në vijim. Ai mund të ketë pasur dyqind ditë udhëtimi jashtë vendit gjatë vitit. Dyert në kryeqytetet e botës ishin të hapura për të.

Megjithatë, pas çdo udhëtimi, kulmi ishte kthimi në shtëpi te bashkëshortja e Eeva.

Ahtisaari e kishte mësuar si fëmijë se si ndihet njeriu kur nuk mund të ktheheni më në shtëpinë tuaj.


MË SHUME NGA Në Fokus