Evropa e “ekstremit të djathtë” dhe Ballkani Perendimor
Vlora Rrustemi Syla/ RTKLive
Fitorja e AfD-së (Alternative für Deutschland) në Gjermani nuk është thjesht një fitore për të djathtën ekstreme brenda kufijve të këtij vendi.
Ajo është një konfirmim se partitë kryesore politike në Evropë po humbasin aftësinë për të frenuar forcat nacionaliste dhe të djathta ekstreme përmes të ashtuquajturit “mur politik” — praktikës joformale të refuzimit për të bashkëpunuar me partitë që konsiderohen ekstremiste ose të djathta ekstreme.
AfD-ja fitoi 43.8 për qind të votave në zgjedhjet rajonale në Saksoni-Anhalt më 6 shtator, duke siguruar 39 nga 83 vendet në parlamentin e landit dhe duke dyfishuar rezultatin e saj të mëparshëm. Përmasat e kësaj fitoreje kanë tronditur kancelarin Friedrich Merz dhe Bashkimin e tij Kristian Demokrat (CDU), por edhe kanë tërhequr vëmendjen e pjesës tjetër të Evropës.
Kjo fitore ngre një pyetje shumë më të madhe: a po hyn Evropa në një epokë ku partitë e së djathtës ekstreme nuk janë më thjesht shprehje e votës protestuese, por po shndërrohen në forca reale me potencial për të marrë pushtetin dhe për të qeverisur?
Një fitore që ka peshë simbolike
Rezultati i AfD-së është veçanërisht domethënës sepse ndodhi në Gjermani. Që nga viti 1945, Gjermania ka punuar për të ndërtuar një sistem politik demokratik të vendosur për të mos përsëritur gabimet e së kaluarës. Parimi “Nie wieder” — “Kurrë më” — ka qenë në qendër të kulturës politike të Gjermanisë së pasluftës që nënkupton refuzimin e forcave pêrjashtuese.
Por sa i qëndrueshëm është ky përkushtim sot, kur një parti e së djathtës ekstreme mund të sigurojë pothuajse 44 për qind të votave në një land të Gjermanisë?
Trendi shtrihet shumë përtej Gjermanisë. Vitet e fundit, partitë e djathta ekstreme dhe nacionaliste janë bërë forca të rëndësishme politike në vende si Franca, Italia, Austria, Hungaria, Holanda, Suedia, Finlanda, Sllovakia, Kroacia dhe Spanja.
Në Francë, Tubimi Kombëtar i Marine Le Pen mbetet një nga forcat politike më të fuqishme të vendit. Edhe Partia e Lirisë e Austrisë është shndërruar në një forcë të rëndësishme politike, duke treguar se partitë e djathta ekstreme mund t’i afrohen pushtetit qeverisës. Në Itali, qeveria e Giorgia Melonit ka treguar se një parti me rrënjë në të djathtën nacionaliste mund të kalojë nga margjinat politike në qeverisjen kombëtare.
Çfarë e ka sjellë rritjen e partive nacionaliste?
E djathta ekstreme në Evropë nuk po rritet thjesht sepse Evropa është bërë papritur e djathtë ekstreme. Kjo rritje është, në një masë të madhe, tregues i dobësive dhe dështimeve të politikës tradicionale.
Reuters raportoi se 87 për qind e votuesve të anketuar në Saksoni-Anhalt ishin të pakënaqur me qeverinë kombëtare. Rritja e kostos së jetesës, pasiguria ekonomike, emigracioni dhe zhgënjimi me partitë e konsoliduara politike janë ndër shqetësimet që po riformësojnë skenën politike të Evropës.
Në shumë raste, vota për të djathtën ekstreme nuk është domosdoshmërisht një votë ideologjike. Ajo mund të jetë edhe një votë kundër establishmentit, kundër mënyrës se si partitë tradicionale kanë menaxhuar ekonominë, migracionin dhe sigurinë, si dhe një shprehje e pakënaqësisë me institucionet politike.
Kjo e bën fenomenin edhe më kompleks. Nëse partitë tradicionale i shohin këto vota vetëm si një devijim të përkohshëm, rrezikojnë të mos kuptojnë arsyet që po i shtyjnë qytetarët drejt alternativave populiste dhe nacionaliste.
Një sfidë për vetë projektin evropian
Pyetja më e rëndësishme është se çfarë ndodh nëse partitë e djathta ekstreme bëhen më të fuqishme në disa prej vendeve kryesore të BE-së.
Një rritje e tillë e AfD-së dhe e forcave të ngjashme në qendrat kryesore evropiane mund të ketë pasoja që prekin vetë thelbin e projektit evropian. Shumë prej këtyre partive kundërshtojnë politikat aktuale të BE-së për migracionin, vënë në pikëpyetje integrimin e mëtejshëm evropian, janë skeptike ndaj zgjerimit të BE-së dhe favorizojnë një qasje më tolerante ndaj Rusisë.
Kundërshtimi i AfD-së ndaj vazhdimit të mbështetjes ushtarake për Ukrainën dhe thirrjet për marrëdhënie më të afërta me Moskën e kanë bërë rritjen e saj një shqetësim edhe përtej Gjermanisë. Nëse qasje të tilla fitojnë terren edhe në shtete të tjera evropiane, mund të dobësohet kohezioni i BE-së dhe NATO-s dhe të krijohen hapësira më të mëdha për ndikimin rus në kontinent. Ndërkohë, zyrtarët rusë e kanë mirëpritur hapur suksesin elektoral të AfD-së.
Çfarë do të thotë kjo për Ballkanin Perëndimor?
Për vende si Kosova dhe vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor, ky ndryshim mund të ketë pasoja serioze. Zgjerimi i BE-së nuk varet vetëm nga përmbushja e kërkesave teknike, por edhe nga vullneti politik i shteteve anëtare. Nëse forcat nacionaliste fitojnë më shumë ndikim në kryeqytetet e Evropës Perëndimore, vendet që synojnë anëtarësimin në BE mund të përballen me një politikë zgjerimi më skeptike dhe më pak ambicioze.
Për Ballkanin Perëndimor, kjo do të ishte veçanërisht e dëmshme. Anëtarësimi në BE ka përfaqësuar prej kohësh më shumë se një mundësi ekonomike; ai ka qenë një spirancë strategjike për rajonin. Një Evropë që bëhet më e përqendruar te vetja mund t’i lërë vendet kandidate të bllokuara në një pritje të zgjatur, ndërsa premtimi i anëtarësimit bëhet gjithnjë e më i pasigurt.
Jo gjithçka i takon ekstremit të djathtë
Megjithatë, Evropa nuk po lëviz në mënyrë të njëtrajtshme drejt së djathtës ekstreme. Trendi ka pësuar edhe pengesa. Forcat e djathta ekstreme dhe nacionaliste janë përballur me vështirësi elektorale në disa vende, duke treguar se ngritja e tyre nuk është as e pashmangshme, as e pakthyeshme. Rast tipik është ai i Hungarisë, ku Victor Orban humbi pas 16 vjetësh në pushtet.
Edhe AfD-ja ende nuk e ka thyer murin politik të Gjermanisë. Fitorja e saj me 43.8 për qind i dha 39 vende, tre më pak se 42 vendet e nevojshme për një shumicë absolute. Prandaj, partia nuk mund të qeverisë e vetme dhe partitë kryesore vazhdojnë të refuzojnë bashkëpunimin me të.
Mirëpo, siç shkruan Reuters, “problemi politik për Merzin është i qartë: muri politik mund ta pengojë AfD-në të qeverisë, por nuk mund t’i pengojë miliona votues ta mbështesin atë”
Kjo është sfida e vërtetë për partitë tradicionale të Evropës.
Ato nuk mund ta mbrojnë qendrën demokratike thjesht duke u kërkuar votuesve t’i frikësohen së djathtës ekstreme. Ato duhet të adresojnë arsyet pse votuesit po i braktisin në radhë të parë: pasigurinë ekonomike, koston e jetesës, migracionin, shqetësimet për identitetin kombëtar dhe perceptimin në rritje se institucionet politike janë shkëputur nga qytetarët e zakonshëm.
Pyetja kryesore për Evropën, pra, nuk është thjesht nëse e djathta ekstreme është e ardhmja. Pyetja është nëse partitë e qendrës mund të riformohen përpara se e djathta ekstreme ta përcaktojë atë të ardhme.
Për Ballkanin Perëndimor, ky zhvillim është veçanërisht shqetësues. Drejtimi që do të marrë Evropa nuk do të përcaktojë vetëm të ardhmen politike të Gjermanisë, por edhe të ardhmen e vetë projektit evropian: nëse Bashkimi Evropian do të mbetet një projekt i integrimit dhe zgjerimit, apo do të zhvendoset drejt një modeli më të përqendruar te interesat kombëtare, sovraniteti dhe kufijtë e brendshëm.























