Propaganda mediale serbe e Milosevic që përçau Ballkanitn Perëndimor
Media e kontrolluar nga regjimet shtetërore ndihmoi në nxitjen e një ambienti që bëri të mundur luftën duke sulmuar parimet qytetare dhe duke nxitur frikën e dhunës etnike.
Gjatë rrënimit të Jugosllavisë, media luajti një rol kritik në lëkundjen e opinionit publik mbi konfliktin.
Media e kontrolluar nga regjimet shtetërore ndihmoi në nxitjen e një ambienti që bëri të mundur luftën duke sulmuar parimet qytetare dhe duke nxitur frikën e dhunës etnike.
Megjithëse të gjitha palët në luftërat Jugosllave përdornin propagandën, regjimi i Sllobodan Milloseviçit luajti një rol kryesor në përhapjen e tij.
Duke filluar nga viti 1987, Miloseviç përdori televizionin shtetëror për të portretizuar Republikën Socialiste Federale të Jugosllavisë si “antiserbe”, duke nxitur propagandë rivale nga republikat e Kroacisë dhe Bosnjë e Hercegovinës.
Shumica e mediave ishin bashkëpunëtorë në këto taktika, duke iu nënshtruar partive të tyre përkatëse etnike dhe politike dhe duke vepruar si një mjet për propagandën nacionaliste, në përjashtim të një grupi tejet të vogël të mediave të pavarura.
Në vitin 1992 Radio Televizioni i Beogradit, së bashku me Radio Televizionin Novi Sad (RTNS) dhe Radio Televizionin e Prishtinës ( RTP) u bënë pjesë e Radio Televizionit të Serbisë, një rrjet i centralizuar dhe i qeverisur ngushtë që synonte të ishte një altoparlant për politikat e Milloseviçit.
Gjatë viteve 1990, Dnevnik (Lajmet e Përditshme) u përdorën për të glorifikuar “politikën e mençur të Sllobodan Milloseviç” dhe për të sulmuar “shërbëtorët e fuqive perëndimore dhe forcat e kaosit”.
Sipas Danielle S. Sremac, eksperte dhe drejtoreshë e Institutit mbi çështjet e Ballkanit në Washington, ndryshe nga pala kroate dhe boshnjake, përpjekjet e marrëdhënieve publike serbe ishin inekzistente pasi qeveria e Milloseviçit përçmonte shtypin perëndimor.
Komunikimet e mençura në Washington përfaqësuan interesat e Serbisë përmes një kontrate me kompaninë serbe të naftës “Jugopetrol”, derisa sanksionet u vendosën nga embargoja e KB-së ndaj Serbisë.
Bill Wise, president i firmës deklaroi se “ne rregulluam intervista televizive dhe vendosëm artikuj në botimet e SH.B.A.-ve për Sllobodan Milloseviçin. Pjesë e rolit tonë ishte të merrnim një farë ekuilibri në informacionin që dilte nga Jugosllavia “.
Një grup biznesmenësh serbë punësuan Ian Greer Associates për të organizuar një lobi të Westminster, për të komunikuar mesazhin serb dhe për të parandaluar sanksionet ekonomike nga Komuniteti Evropian.
Aktivitete të tjera të Mardhënieve Publike, përfshinin Burson-Marsteller, i cili merrej me marrëdhëniet mediatike dhe politike për vizitën e Kryeministrit të ri Jugosllav, Milan Paniq; dhe një mori qendrash informacioni serb dhe lobistësh individualë nga të dy palët.
Sipas profesorit Renaud De la Brosse, i cili ligjëron në Universitetin e “Reims”, autoritetet serbe përdorën mediat si një armë në fushatën e tyre ushtarake.
“Në Serbi posaçërisht, përdorimi i mediave për qëllimet dhe objektivat nacionaliste formoi një pjesë të një mendimi të mirë përmes planit – vetë pjesë e një strategjie pushtimi dhe pohimi të identitetit”, tha Brosse.
Sipas de la Brosse, ideologjia nacionaliste përcaktoi serbët pjesërisht sipas një miti historik, bazuar në humbjen e Serbisë nga forcat Osmane në Betejën e Kosovës në 1389 dhe pjesërisht në Gjenocidin e Serbëve të kryer gjatë Luftës së Dytë Botërore nga fashisti kroat “Ustashe” që po qeveriste shtetin e pavarur të Kroacisë.
“Vullneti kroat për pavarësi ndezi flakët e frikës, veçanërisht në rajonet me shumicë serbe të Kroacisë. Identiteti i ri serb u bë një në kundërshtim me – Kroatët (me nofkën Ustashe) dhe Muslimanët (me nofkën Poturice)”, tha Renaud.
Fjalë të tilla si “gjenocid”, “fashizoid”, “trashëgimtari i udhëheqësit Ustaše Ante Pavelić” dhe “mëkëmbësi neo-Ustaše Kroat”, u përdorën nga media serbe për të përshkruar personalitetin e presidentit kroat, Franjo Tudjman.
Ndërsa, Milloseviçi u përshkrua si “i mençur”, “vendimtar”, “i palëkundur” dhe “personi që po i rikthente dinjitetin kombëtar popullit serb”.
Milosovic,d eri në Luftën e Kosovës, lejoi botimin e mediave të shkruara të pavarura, por shpërndarja e tyre ishte e kufizuar.
Metodat e tij për të kontrolluar median përfshinin krijimin e mungesave të letrës dhe konfiskimin e gazetave për t’u shtypur pa licenca të përshtatshme.
Për mediat në pronësi të publikut, ai mund të shkarkonte, promovonte, ulte në detyrë ose të dënonte publikisht gazetarët.
Në vitin 1998, ai miratoi një ligj për media i cili krijoi një gjykatë të posaçme për kundërvajtje për të gjykuar shkeljet. Ajo kishte aftësinë të vendoste gjoba të rënda dhe të konfiskonte pasurinë nëse nuk paguheshin menjëherë.
“Human Rights Watch” raportoi se pesë redaktorë të pavarur të gazetave u akuzuan për shpërndarjen e dezinformatave sepse ata u referoheshin shqiptarëve që kishin vdekur në Kosovë si “njerëz” dhe jo “terroristë”.
Goditja e qeverisë ndaj medias së pavarur u intensifikua kur forcat e NATO-s po kërcënonin ndërhyrje në Kosovë në fund të shtatorit dhe fillim të tetorit. Për më tepër, qeveria mbajti gjithashtu kontroll të drejtpërdrejtë të radios dhe televizionit shtetëror, i cili siguronte lajme për shumicën e popullsisë.
Sipas raportit nga de la Brosses – “media e kontrolluar nga Miloseviç arriti më shumë se 3.5 milion njerëz çdo ditë”.
“Është për t’u habitur se sa e madhe ishte rezistenca ndaj propagandës së Milloseviçit në mesin e serbëve – e dëshmuar jo vetëm në demonstrata masive në Serbi në 1991 dhe 1996-97, të dyja këto pothuajse rrëzuan regjimi, por edhe i përhapur i rezistencës dhe dezertimit nga ushtria”, thotë Brosse.
Më shumë se 50,000 njerëz morën pjesë në shumë protesta anti-luftë në Beograd dhe më shumë se 150,000 njerëz morën pjesë në protestën më masive të quajtur “Marshi i Shiritit të Zi” në solidaritet me njerëzit në Sarajevë
Vlerësohet se midis 50,000 dhe 200,000 njerëz të braktisur nga Ushtria Popullore Jugosllave, ndërsa midis 100,000 dhe 150,000 njerëz emigruan nga Serbia duke refuzuar të merrnin pjesë në luftë.
Një rast tjetër ishin edhe deklaratat e ish – presidentit serb të ashtu quajturës “Republika e Serbisë Krajina”.
Babiq bëri fjalime të ndezura etnike gjatë ngjarjeve publike dhe në media që shtuan atmosferën e frikës dhe urrejtjes mes serbëve që jetojnë në Kroaci dhe i bindi ata se ata mund të ishin të sigurt vetëm në një shtet të tyre.
Por, ai deklaroi se gjatë ngjarjeve, dhe veçanërisht në fillim të karrierës së tij politike, ai u ndikua fort dhe u mashtrua nga propaganda serbe, e cila vazhdimisht i referohej një kërcënimi të afërt të gjenocidit nga regjimi kroat ndaj serbëve në Kroaci, duke krijuar kështu një atmosfera e urrejtjes dhe frikës ndaj kroatëve. Në fund të fundit, kjo lloj propagande çoi në shpërthimin e dhunës ndaj popullatës kroate dhe jo serbëve të tjerë.
Një rast tjetër përfshiu, Zheljko Kopanja, redaktorin e gazetës së pavarur Nezavisne Novine, i cili lëndua nga një makinë bombë pasi publikoi tregime në detaje të mizorive të kryera nga serbët kundër boshnjakëve gjatë Luftës së Bosnjës.
Ai besonte se bomba ishte vendosur nga shërbimet e sigurimit të Serbisë për ta ndaluar atë nga botimi i artikujve të tjerë. Një hetim i FBI-së mbështeste dyshimet e tij.
Çështja “Masakra e foshnjës Vukovar”
Artikujt kryesorë në media të shkruara dhe televizione: Masakra e Vukovarit dhe masakra e fëmijëve Vukovar.
Një ditë para ekzekutimit të 264 të burgosurve kroatë të luftës dhe civilëve në masakrën e Ovçara, media serbe njoftoi se 40 foshnje serbe ishin vrarë në Vukovar.
Dr. Vesna Bosanac, dejtoreshë e spitalit të Vukovarit, tha se ajo besonte se historia e foshnjave të vrara u lëshua qëllimisht për të nxitur nacionalistët serbë për të ekzekutuar kroatët.
Rasti “Djegia e gomave në Dubrovnik”
Artikujt kryesorë në media të shkruara dhe televizione: Rrethimi i Dubrovnikut.
Gjatë rrethimit të Dubrovnikut në vitin 1991, ndërsa Ushtria Jugosllave bombardoi qytetin port të Kroacisë, Radio Televizioni i Serbisë tregoi Dubrovnikun me kolona tymi të shkaktuar nga gomat e djegura nga vet serbet, e duke pretenduar se njerëzit vendas po digjnin goma automobilistike, për të simuluar shkatërrimin e qytetit.
Rasti “Muxhahedinë boshnjakë”
Artikujt kryesorë në media të shkruara dhe televizione: Muxhahedinët Boshnjakë Propaganda.
Propaganda serbe gjatë Luftës së Bosnjës i portretizoi Myslimanët Boshnjakë si ekstremistë të dhunshëm dhe islamik-fundamentalistë.
Pas një serie masakrash të boshnjakëve, disa qindra mercenarë arabisht folës kryesisht nga Lindja e Mesme dhe Afrika e Veriut, të quajtur Muxhahedinë, erdhën në Bosnjë në gjysmën e dytë të vitit 1992 me qëllimin për të ndihmuar vëllezërit e tyre muslimanë.
Media serbe raportoi një numër shumë më të madh të Muxhahidëve dhe i paraqiti ata si terroristë dhe një kërcënim të madh për sigurinë evropiane me qëllim që të ndiznin urrejtjen anti-muslimane midis serbëve dhe të krishterëve të tjerë.
Rasti “Kravica si shkak për hakmarrje në Srebrenicë”
Artikujt kryesorë në media të shkruara dhe televizione: Sulmi i Kravica (1993), ekzekutimi i Kravica (1995) dhe masakra e Srebrenicës.
Ndërsa enklava e Srebrenicës ishte nën rrethim nga Ushtria e Republikës Srpska, komandanti i saj Naser Orić udhëhoqi disa sulme rreth fshatrave afër Serbisë, shumë prej të cilave ishin fshatra myslimanë para konfliktit të kapërcyer nga forcat serbe gjatë muajve të parë të rrethimit.
Operacionet rezultuan në shumë viktima serbe.
Këto sulme u përshkruan nga disa media serbe si shkaktari kryesor dhe një lloj arsyetimi për sulmin serb në Srebrenicë në vitin 1995.
Një emision televiziv transmetoi një material duke thënë se “Srebrenica u çlirua nga terroristët dhe se ofensiva u zhvillua pasi pala myslimane sulmoi serbët në fshatra jashtë zonës së mbrojtur të Srebrenicës”.























